Türkiye’de hâlâ adını duyduğumuz hâlde nasıl bir yer olduğunu tam olarak bilmediğimiz coğrafyalar var.

Ermenek onlardan biri.

Torosların sarp yamaçları arasına kurulmuş bu küçük yerleşime ve çevresindeki geniş kültür coğrafyasına biraz yakından baktığınızda ise karşınıza hiç beklemediğiniz bir Anadolu çıkıyor: kayalara oyulmuş yapılar, Bizans manastırları, volkanik bir dağın eteklerine yayılmış kiliseler, Karamanoğulları’nın izleri ve yüzyıllardır yaşamaya devam eden gelenekler…

Üstelik bütün bunlar, birbirinden kopuk birkaç tarihî yapıdan ibaret değil.

Bu coğrafyanın asıl etkileyici tarafı, Anadolu’nun farklı dönemlerinin neredeyse üst üste binmiş gibi aynı yolculuk içinde karşınıza çıkması.

Torosların İçinde Bir Başkent: Ermenek

Bugün sakin bir Anadolu kasabası görünümündeki Ermenek, özellikle Karamanoğulları tarihi açısından önemli bir merkez.

Karamanoğulları Beyliği’nin erken döneminde önemli bir siyasi ve kültürel merkez hâline gelen kentte bunun izlerini hâlâ görmek mümkün.

1339 yılında Emir Musa Bey tarafından yaptırılan Tol Medrese, Karamanoğulları döneminin ilk büyük medresesi olarak kabul ediliyor. Açık avlusu, revakları, dershane ve türbe bölümleriyle yapı yalnızca güzel bir tarihî eser değil; Ermenek’in Orta Çağ Anadolu’sundaki yerini anlamak için de önemli bir ipucu.

Kentin çevresindeki kaleler, camiler, kiliseler ve geleneksel yapılar da aynı hikâyenin farklı dönemlerini anlatıyor. Ermenek’e baktığınızda bu yüzden tek bir tarih görmüyorsunuz. Katman katman ilerleyen bir Anadolu görüyorsunuz.

Dağın İçine Saklanmış Bir Başka Dünya: Taşkale

Bu yolculuğun en şaşırtıcı duraklarından biri Karaman’daki Taşkale.

İlk bakışta dev bir kaya kütlesine açılmış yüzlerce küçük pencere gibi görünen boşlukların aslında geleneksel tahıl ambarları olduğunu öğrendiğinizde manzara daha da ilginçleşiyor.

Kayaya oyulmuş bu mekânlar, yalnızca depolama alanları değil; insanların yaşadıkları coğrafyanın imkânlarını nasıl kullandıklarını gösteren olağanüstü bir yerel mimari örneği.

Taşkale üzerine yapılan akademik çalışmalar da köyü yalnızca mimari kalıntılarıyla değil, somut ve somut olmayan kültürel mirası birlikte barındıran çok katmanlı bir alan olarak değerlendiriyor.

Daha da şaşırtıcı olanı, kaya kütlesinin içinde bir ibadet mekânının da bulunması. Bir noktadan sonra insanın aklına aynı soru geliyor: Bu coğrafyada daha ne saklı olabilir?

Bir Volkanın Eteklerinde: Binbir Kilise

Cevaplardan biri Karaman’ın kuzeyindeki sönmüş volkanik kütle Karadağ‘da.

Burada bulunan ve bugün Binbir Kilise adıyla bilinen arkeolojik alan, adının düşündürdüğü gibi tam olarak bin bir kiliseden oluşmuyor. İsim, bölgede bulunan çok sayıdaki Erken Hristiyanlık ve Bizans dönemi dinî yapısını ifade ediyor.

Karadağ’ın eteklerindeki Madenşehir ve dağın üzerindeki Değle çevresinde kiliseler, şapeller, manastırlar, mezarlar, sarnıçlar ve yerleşim izleri bulunuyor.

Üstelik buradaki hikâye yalnızca Bizans’la başlamıyor. Araştırmalar Karadağ çevresinde Bizans öncesine uzanan yaşam izlerinin de bulunduğunu gösteriyor. Belki de Binbir Kilise’yi etkileyici yapan tam olarak bu.

Burası düzenlenmiş, her ayrıntısı ziyaretçiye açıklanmış bir açık hava müzesinden çok, hâlâ araştırılan büyük bir arkeolojik peyzaj hissi veriyor.

Torosların Yamacında Bir Hac Merkezi: Alahan

Yol Toroslar üzerinden Mut’a doğru uzandığında karşınıza bu kez Alahan Manastırı çıkıyor.

Dağın yamacına yerleşmiş yapı topluluğu; kiliseleri, keşiş hücreleri ve diğer mimari birimleriyle Erken Hristiyanlık döneminin Anadolu’daki en dikkat çekici merkezlerinden biri. Alahan’ın konumu da en az mimarisi kadar etkileyici. Yapılar Torosların yamacında, geniş bir vadi manzarasına hâkim şekilde uzanıyor.

Burası yalnızca inzivaya çekilmiş keşişlerin yaşadığı bir manastır olarak düşünülmüyor; hac ve kutsal mekân kavramları üzerinden de araştırılıyor. Bugün Alahan Manastırı’nın UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde bulunması, bu olağanüstü kültürel mirasın uluslararası ölçekteki önemini de gösteriyor.

Ve belki de insan burada, bu yolculuğun ortak noktasını fark ediyor:

Coğrafya, tarihi yalnızca barındırmamış; onun biçimini de belirlemiş.

Kayalar ambar olmuş.

Dağlar manastırlara ev sahipliği yapmış.

Volkanik bir arazi onlarca dinî yapının yükseldiği bir kültür peyzajına dönüşmüş.

Torosların arasındaki Ermenek ise bütün bu coğrafyanın farklı çağlarına açılan kapılardan biri olmuş.

Sofos Neden Ermenek’e Gidiyor?

Çünkü bazı yolculukların cazibesi, herkesin bildiği bir yapıyı ilk kez görmekten değil; daha önce hakkında çok az şey bildiğiniz bir coğrafyanın ne kadar büyük bir hikâye taşıdığını keşfetmekten geliyor.

Ermenek ve çevresindeki bu rota; arkeolojiyi, sanat tarihini, mimariyi ve doğayı birbirinden ayırmadan okumaya imkân veren ender yolculuklardan biri.

Sofosla buraya giderken amacımız yalnızca görülecek yerlerin önünde durmak değil. Bir kaya ambarının neden orada olduğunu, bir manastırın neden Torosların o yamacına kurulduğunu, Karadağ’ın neden yüzyıllar boyunca farklı toplulukları kendine çektiğini ve Karamanoğulları’nın bu coğrafyada nasıl bir iz bıraktığını birlikte anlamaya çalışmak.

Çünkü Ermenek’e doğru yola çıktığınızda sizi bekleyen şey yalnızca güzel bir Anadolu kasabası değil.

Beklediğinizden çok daha eski, çok daha katmanlı ve çok daha şaşırtıcı bir Anadolu.

18-20 Eylül tarihleri arasında bu sıra dışı ve olağanüstü güzellikteki rota bizleri bekliyor. Bu keşfi kaçırmayın!

Detaylar…